Bolognia 5e·Dermatoloji Çalışma Paneli
Ch 37

Rozasea ve Bağlı Bozukluklar

Vol 1 · sayfa 610 · §6
← Ch 36Ch 41 →
📖 Özet🃏 Flashcard❓ Quiz🖼 Atlas

Bölüm 37 — Rozasea ve İlgili Bozukluklar

Kaynak: Bolognia Dermatology, 5. Baskı (2024), Vol 1, Bölüm 37, sayfa 611–622. Stil: Klinik pratik odaklı özet — Türkçe, terimler İngilizce. Resimler: resimler/Bolum_37_Rozasea/

1. Klinik Özet (TL;DR)

  • Rozasea = yüzün santral bölgesinde kronik inflamatuar dermatoz; flushing, persistan eritem, telanjiektazi, papülopüstül, faymatöz değişiklik, oküler tutulum.
  • Komedon yok (akneden ayırıcı en güçlü özellik).
  • 2017 ROSCO/Phenotype kriterleri: majör (persistan santral eritem ya da faymatöz değişiklik) ile birlikte fenotip-bazlı yaklaşım (eski 4 alt-tip yerine).
  • Demodex folliculorum, Cathelicidin/KLK5 disregülasyonu, TLR2 aşırı eksprese — patogenez.
  • Tedavi: tetikleyici kaçınma + güneş koruması + uygun cilt bakımı + fenotipe yönelik tedavi (topikal brimonidin/oksimetazolin, ivermektin, metronidazol, azelaik asit, minosiklin köpük; oral doksisiklin 40 mg modifiye salınımlı, izotretinoin düşük doz).
  • Oküler rozasea %50+ — gözden kaçırma; oftalmoloji konsültasyonu sık gerekir.

2. Patogenez

  • Disregüle innate immün: cathelicidin (LL-37) ve kallikrein-5 (KLK5) stratum korneumda ↑ → vasküler/proinflamatuar etkiler.
  • TLR2 ↑ keratinositlerde.
  • Vasküler hiperreaktivite: flushing tetikleyiciye abartılı yanıt.
  • Demodex folliculorum yoğunluğu ↑ (özellikle papülopüstüler) — rolü tartışmalı ama tedavi ipucu.
  • Bacillus oleronius (Demodex bağırsak florası) bağışıklık tetikleyici.
  • Genetik yatkınlık (ailesel) + UV maruziyeti + tetikleyiciler (alkol, sıcak içecek, baharat, stres, ısı, soğuk).

3. Klinik Fenotipler (ROSCO 2017 / NRS yenileme)

3.1 Majör (≥1 = tanı için yeterli)

  • Yüzün santral bölgesinde sabit eritem (yanaklar, alın, çene, burun) — flushing'le artar.
  • Faymatöz değişiklikler (rinofima en sık).

3.2 Yardımcı (sıklıkla eşlik eden, eksik tanı koymak için)

  • Flushing/transient eritem.
  • Telanjiektazi.
  • Papülopüstül (yüzün santral kısmı).
  • Oküler tutulum (blefarit, konjonktivit, keratit).

3.3 Klasik fenotipler

Fenotip Klinik Resim
Eritemato-telanjiektatik (ETR) Flushing + sabit eritem + telanjiektazi; kuru-yanan-his var Fig. 37.2, Fig. 37.4
Papülopüstüler Eritemli zeminde papül-püstül; komedon yok; santral yüz Fig. 37.5, Fig. 37.6
Faymatöz Sebaseöz hipertrofi + lobüler genişleme; rinofima (en sık), gnatofima, otofima, metofima, blefarofima Fig. 37.3
Oküler Blefarit, telanjiektatik kapak kenarı, kıllar arasında kepek (collerette), konjonktivit, kuru göz, korneal komplikasyon (keratit, ülser) Fig. 37.9
Granulomatöz (lupus miliaris disseminatus faciei) Sarı-kahve papüller, perorbital ve perioral; histoloji granülomatöz; antibiyotik yanıtı zayıf Fig. 37.10
Rosacea fulminans (pyoderma faciale) Aniden ortaya çıkan püstül-nodül-sinüs, genç kadın, rinofima değil; gebelikten sonra alev Fig. 37.12
Morbihan hastalığı Yüzün üst yarısında sabit, sert, lenfödematöz şişlik — ağrısız; nadir Fig. 37.16

3.4 İlgili tablolar (Bolognia kapsamında)

  • Periorifisyel/perioral dermatit: çocuk-genç kadında perioral, perinazal, periorbital papülopüstül; steroid kullanımı major tetikleyici. Resim: Fig. 37.13.
  • Steroid rozasea / iatrojenik: sürekli topikal kortikosteroid yüzde uzun süre → steroidi kesince alev (rebound). Resim: Fig. 37.14.
  • EGFR-inhibitör akneiformu rozasea değil; ayırıcı: papülopüstül gövdede de, komedon yok, monomorfik. Resim: Fig. 37.15.

4. Tetikleyiciler (hasta eğitimi)

Tetikleyici Notlar
UV/güneş En önemli; günlük SPF ≥30
Sıcak/soğuk Aşırı sıcak/soğuk hava, sauna, jakuzi
Sıcak içecek (kahve, çay, çorba) İçeceğin sıcaklığı, kafein değil
Baharatlı yiyecek, alkol (özellikle kırmızı şarap) Vasküler tetikleyici
Kozmetik / topikal alkol-mentol İrritan
Egzersiz, stres, anksiyete Sık alev
Topikal kortikosteroid Steroid rozasea/perioral dermatit
Demodex Yoğunluk artışı papülopüstüler formda

5. Ayırıcı Tanı

Görünüm Düşün
Sabit yüz eritemi Lupus eritematozus (malar), seboreik dermatit, dermatomiyozit, fotodermatoz, alkol-related, mastositoz
Papülopüstül Akne (komedon var!), perioral dermatit, demodikoz, gram-negatif folikülit, EGFR akneiformu, steroid rozasea
Flushing Karsinoid, feokromositoma, mastositoz, menopoz, alkol/medikasyon-bağlı
Granülomatöz Sarkoidoz, tüberküloz, leishmaniyaz, tüberkuloid lepra, lupus miliaris
Faymatöz Sebaseöz hiperplazi, anjyofibrom, lenfanjyom

6. Tedavi (fenotipe göre)

6.1 Genel önlemler

  • SPF ≥30 mineral filtre (çinko/titanyum) günlük.
  • Yumuşak temizleyici, alkol/kokteyl-içeriksiz, parfümsüz nemlendirici.
  • Tetikleyici günlüğü tut.
  • Sıcak tetikleyici → soğuk maske, su tüketimi.

6.2 Persistan eritem / flushing

  • Topikal vazokonstriktörler:
  • Brimonidine %0.33 jel (alfa-2 agonist) — 12 saatlik düzelme; rebound eritem riski.
  • Oksimetazolin %1 krem (alfa-1 agonist) — daha az rebound.
  • PDL 595 nm / IPL — telanjiektazi + sabit eritem; en etkili kalıcı yaklaşım.
  • Sistemik: carvedilol veya propranolol (off-label, flushing kontrolü); klonidin sınırlı yarar.
  • Fluksing önleme için mirtazapin, gabapentin seçilmiş vakalarda.

6.3 Papülopüstüler rozasea

  • Topikal:
  • İvermektin %1 krem günlük — Demodex hedefli; en güçlü kanıt.
  • Metronidazol %0.75-1 jel/krem günde 1-2 kez.
  • Azelaik asit %15 jel günde 2 kez — eritem ve papüle eş etkili.
  • Sodium sulfacetamide %10 + sülfür %5 süspansiyon.
  • Minosiklin %1.5 köpük (yeni).
  • Sistemik (orta-ağır):
  • Doksisiklin 40 mg modifiye salınım (subantimikrobiyal) günde 1 kez — anti-inflamatuar etki, direnç riski yok; klasik 1. tercih.
  • Doksisiklin 100 mg/gün (yüksek doz) — daha hızlı kontrol.
  • Minosiklin 100 mg/gün; alternatif (lupus-benzeri sendrom için dikkat).
  • İzotretinoin düşük doz (0.25-0.3 mg/kg/gün) refrakter / fulminans / faymatöz için; doğum kontrolü zorunlu.
  • Eritromisin/azitromisin gebelikte alternatif.

6.4 Faymatöz (rinofima)

  • Erken dönem: izotretinoin düşük doz (sebum ↓).
  • Hipertrofik: ablatif lazer (CO2, erbium), elektrocerrahi, dermabrazyon, eksizyonel cerrahi, radyofrekans.

6.5 Oküler rozasea

  • Lid hijyeni (sıcak kompres + nazik temizleyici), omega-3 desteği.
  • Yapay gözyaşı; siklosporin %0.05 emülsiyon.
  • Doksisiklin 50-100 mg/gün yarar görür.
  • Oftalmoloji konsültasyonu (özellikle korneal tutulumda).

6.6 Periorifisyel dermatit

  • Topikal kortikosteroidi derhal kes (tedrici azalma değil!).
  • Topikal: metronidazol, eritromisin/klindamisin, kalsinörin inh, ivermektin.
  • Oral: eritromisin 30-50 mg/kg/gün (çocuk) veya doksisiklin (≥8 yaş erişkin) 6-8 hafta.

6.7 Rozasea fulminans

  • İzotretinoin düşük doz + kısa kurs prednizon + topikal antiinflamatuar.

6.8 Morbihan

  • Tedaviye dirençli; uzun süreli izotretinoin + ketotifen + masaj/limfatik drenaj denenmiş.

7. Pratik Klinik Mesajlar

  • Komedon var → akne; komedon yok + santral eritem → rozasea.
  • Yüze topikal steroid uzun süre kullanılması → steroid rozasea/perioral dermatit; kesince alev → stop, topikal antibiyotik/kalsinörin inh ile yönet.
  • Flushing ile gelen hastada karsinoid sendrom, feo, mastositoz dışla — sistem bulgular varsa.
  • Oküler rozasea hafifse bile önemli — yıllar içinde keratit görme tehdit eder; oftalmoloji.
  • Papülopüstüler rozasea + Demodex bulguları (perifoliküler skuam, "kuyruk işareti") → ivermektin krem.
  • PDL/IPL telanjiektazi için kalıcı yarar; topikal vazokonstriktörler geçici.
  • İzotretinoin düşük doz rozasea fulminans + Morbihan + ağır rinofima öncesi.

8. Görseller

Klasör: resimler/Bolum_37_Rozasea/ — 14 figür, 23 fotoğraf.

Fig Konu
37.2 Sabit yüz eritemi
37.3 Rinofima
37.4 Telanjiektazi
37.5/6 Papülopüstüler
37.7 Rosacea-dermatit
37.8 İnflamatuar ödematöz
37.9 Oküler rozasea
37.10 Granulomatöz
37.12 Rosacea fulminans
37.13 Periorifisyel dermatit
37.14 Steroid rozasea
37.15 EGFR akneiform (ayırıcı)
37.16 Morbihan

Kaynak

Bolognia JL, Schaffer JV, Cerroni L (eds.). Dermatology, 5th ed. Elsevier; 2024. Vol 1, Bölüm 37 — Rosacea and Related Disorders. s. 611–622.