Bolognia 5e·Dermatoloji Çalışma Paneli
Ch 77

Mantar Hastalıkları

Vol 2 · sayfa 1343 · §12
← Ch 74Ch 79 →
📖 Özet🃏 Flashcard❓ Quiz🖼 Atlas

Bölüm 77 — Mantar Hastalıkları

Kaynak: Bolognia Dermatology, 5. Baskı (2024), Vol 2, Bölüm 77, sayfa 1345–1378. Stil: Klinik pratik odaklı özet — Türkçe, terimler İngilizce. Resimler: resimler/Bolum_77_Mantar_Hastaliklari/

1. Klinik Özet (TL;DR)

  • Yüzeyel mantarlar: dermatofitler (Trichophyton, Microsporum, Epidermophyton), maya (Malassezia, Candida), nondermatofitler.
  • Subkutan: sporotrikoz, kromoblastomikoz, miçetoma.
  • Sistemik (dimorfik): histoplazmoz, blastomikoz, koksidiyoidomikoz, parakoksidiyoidomikoz, peniciliyozis (Talaromyces).
  • Fırsatçı: kandidemi, aspergilloz, müskormikoz, kriptokokoz.
  • Tanı: KOH + kültür ± PAS biyopsi ± PCR; immünyetmezlik vakalarında biyopsi + ısrarlı kültür.
  • Tedavi temeli: azoller (flukonazol, itrakonazol, vorikonazol, posakonazol, isavukonazol), terbinafin (dermatofit), griseofulvin (çocuk tinea kapitis), amfoterisin B sistemik agresif vakalarda.

2. Yüzeyel Dermatofitozlar (Tinea)

2.1 Klasik Klinik

  • "Annular pembe-eritemli plak, periferal aktif kenar (skuam, vezikül, püstül), santral klirens".
  • Dermatoskopi: foliküler skuamlanma, "Morse code" kıllar tinea kapitiste.

2.2 Lokalizasyona göre

Tip Klinik
Tinea pedis İnter-dijital (mokasen tipi diffüz; vezikobüllöz; ülseratif). Resim: Fig. 77.16
Tinea manuum Genelde tek el (tinea pedis ile birlikte = "two feet, one hand"). Resim: Fig. 77.10
Tinea cruris Kasık, korunan skrotum (kandidiasisin tersine).
Tinea corporis Gövde/ekstremite anüler plak. Resim: Fig. 77.17
Tinea faciei Yüz (özellikle çocuk); kortikosteroid kullanımı tinea incognito yapar. Resim: Fig. 77.12
Tinea barbae Sakal alanında inflamatuar nodül-püstül; T. mentagrophytes zoonotik. Resim: Fig. 77.11
Tinea capitis Çocuklarda; saç kırılması, "siyah nokta", kerion inflamatuar form (boggy abse). Microsporum canis (Wood's = parlak yeşil); T. tonsurans (Wood's neg.); en sık etkenden değişir bölgeye göre. Resim: Fig. 77.13
Favus T. schoenleinii; sarı scutula (kabuk), kalıcı sikatrisyel alopesi. Resim: Fig. 77.15
Tinea unguium (onikomikoz) Bk. Bölüm 71. Resim: Fig. 77.18
İnvaziv dermatofitoz İmmünsupresif hastada derin doku invazyonu; T. rubrum, T. indotineae (yeni dirençli) — Resim: Fig. 77.21

2.3 Tedavi

  • Sınırlı (corporis, cruris, pedis hafif): topikal terbinafin %1, klotrimazol, sertakonazol, naftifin, ciclopirox 2-4 hafta.
  • Yaygın / inflamatuar / saç-tırnak / barbae / kerion: oral terbinafin 250 mg/gün × 2-6 hafta (çocukta 4-6 mg/kg).
  • Tinea kapitis (çocuk): griseofulvin 20-25 mg/kg/gün × 6-12 hafta (microsporum daha iyi yanıt) veya terbinafin 3-6 mg/kg/gün × 4-8 hf (T. tonsurans için tercih). Topikal selenium sülfür/ketokonazol şampuanı 3×/hafta taşıyıcılığı azaltır.
  • Kerion: + kısa süreli prednizon 0.5-1 mg/kg/gün (skar önle).
  • T. indotineae (Hindistan, dünya çapında yayılıyor): terbinafin dirençli (squalen epoksidaz); itrakonazol 200 mg bid 6-12 hafta.

3. Maya İnfeksiyonları

3.1 Pitiriazis (tinea) versikolor

  • Malassezia furfur; gövde + üst kollar + boyun; hipopigmente, hiperpigmente, eritemli yamalar; pek-bulutlu skuam (skratch testi).
  • Tanı: KOH "spagetti and meatballs"; Wood's hafif sarı-yeşil floresans (~%40).
  • Tedavi:
  • Topikal: selenium sülfür %2.5 / ketokonazol şampuanı / klotrimazol 2-4 hafta.
  • Sistemik: itrakonazol 200 mg/gün × 5-7 gün veya tek doz 400 mg.
  • Renk düzelmesi aylar alır (melanosit toksisitesi geri dönüş).
  • Yenilenme yıllıkta yaygın → idame şampuan haftalık.

3.2 Malassezia folikülitis

  • Sırt-üst gövde monomorfik küçük foliküler papülopüstül; ergende sık.
  • Tedavi: ketokonazol şampuanı + topikal/oral antifungal (itrakonazol).

3.3 Kandidiazis (mukokütan)

  • Sıcak nemli alan, intertriginöz; satellit püstüller (klasik!).
  • Trush, vulvovajinit, balanit, paronişi (kronik), erozyonlar interdijital, perianal/diaper, granüloma gluteale.
  • Tedavi:
  • Lokal: nistatin, klotrimazol, miconazole; oral nystatin/flukonazol (oral kandida).
  • Sistemik: flukonazol 150 mg tek doz vajinit, 100-200 mg/gün özefajeal.
  • Resim: Fig. 77.22, Fig. 77.23 granuloma gluteale.
  • Kronik mukokütan kandidiazis — STAT1 GOF, AIRE (APECED), CARD9 mutasyonu; immün bağlam.

4. Subkutan Mikozlar

4.1 Sporotrikoz (Sporothrix schenckii)

  • Bahçıvan, gül dikeni; lenfocütan sporotrikoid patern (linear nodüller proksimale doğru). Resim: Fig. 77.26.
  • Tedavi: itrakonazol 200 mg/gün 3-6 ay, refrakter potasyum iyodür satura solüsyonu. Disemine: amfoterisin B.

4.2 Kromoblastomikoz

  • Tropik; Fonsecaea pedrosoi + diğerleri; ekstremite kronik verrukoz plak. Resim: Fig. 77.24.
  • Histoloji: muriform (sclerotic / Medlar) bodies.
  • Tedavi: itrakonazol/terbinafin uzun süreli; cerrahi.

4.3 Miçetoma (eumycetoma + actinomycetoma)

  • Triad: tümör + sinüs trakt + granül; ayak (Madura ayağı).
  • Eumycetoma → mantar; actinomycetoma → bakteri (Nokardia).

5. Sistemik Dimorfik Mikozlar

5.1 Histoplazmoz

  • Histoplasma capsulatum; Mississippi/Ohio vadisi; mağara, kuş/yarasa dışkısı.
  • Akut pulmoner; kronik pulmoner; disemine (HIV/AIDS): cilt papül-ülser, mukozit.
  • Tedavi: itrakonazol; ağır → amfoterisin B liposomal.

5.2 Blastomikoz

  • Blastomyces dermatitidis; Kuzey Amerika.
  • Cilt: verrukoz plak, ulser; "Sno-yağlı boya" mikroskopik.
  • Tedavi: itrakonazol/lipozomal amfoterisin B.

5.3 Koksidiyoidomikoz (vadi ateşi)

  • Coccidioides immitis/posadasii; Kaliforniya, Arizona.
  • Eritema nodozum, eritema multiforme + sistemik bulgular.
  • Tedavi: flukonazol/itrakonazol; ağır → amfoterisin B.

5.4 Parakoksidiyoidomikoz

  • Latin Amerika; orofaringeal/akciğer.
  • Tedavi: itrakonazol/sülfa kombinasyonu.

5.5 Talaromikoz (penicilliosis)

  • Talaromyces marneffei; Güneydoğu Asya, HIV/AIDS.
  • "Molluscum-benzeri" papüller umbilike merkezli; yaygın disemine.
  • Tedavi: amfoterisin B → itrakonazol.

6. Fırsatçı Mikozlar (immün yetmezlik)

6.1 Kandidemi / dissemine kandida

  • Nötropenik; periferik papül-pustül-nodül; oftalmolojik tutulum.
  • Tedavi: echinocandin (kaspofungin/micafungin/anidulafungin) ilk seçim; flukonazol stabil için.

6.2 Aspergilloz

  • Cilt: nadir primer; sıklıkla disseminasyon (nötropenik), violet siyah doku nekrozu.
  • Tedavi: vorikonazol birinci tercih; isavukonazol alternatif; kombinasyon agresif vakada.

6.3 Müskormikoz (zigomikoz)

  • Diabetik ketoasidoz, hematolojik malignite, demir şelasyonu.
  • Rinoserebral, kütanöz (yara, IV bölgesi); hızlı doku nekrozu.
  • Tedavi: lipozomal amfoterisin B + cerrahi debridman acil, posakonazol/isavukonazol.

6.4 Kriptokokoz

  • C. neoformans/gattii; AIDS, transplant; yüz/baş "molluscum-benzeri" papül.
  • Tedavi: amfoterisin B + 5-flusitozin → flukonazol idame.

6.5 Fusarium, Scedosporium, dematiaceous (faiyohifomikoz)

  • İmmün yetmezlikte fırsatçı; doku invazyonu, ülser, abse.
  • Tedavi: vorikonazol/posakonazol; cerrahi.

7. Tanı Yöntemleri

Test Kullanım
KOH Hızlı bedside; dermatofit, kandida, Malassezia
Kültür Sabouraud agar; tür belirleme (haftalar)
PAS biyopsi / GMS Atipik prezentasyonda altın standart
PCR Hızlı; T. rubrum + T. indotineae ayrımı
Wood lambası Tinea capitis (Microsporum yeşil), eritrazma (mercan), Pseudomonas (yeşil)
Calcofluor white Floresan boyama; biyopsi ya da KOH'a katkı
Antijen / serolojik Histoplazma idrar antijeni, Blastomyces, Aspergillus galaktomannan, kriptokok antijeni
Beta-D-glucan İnvaziv mantar tarama (negatif: Mucor, Cryptococcus)

8. Pratik Klinik Mesajlar

  • Tinea + topikal steroid = tinea incognito (sınır kaybı, püstül, az skuam) → KOH al.
  • İki ayak + tek el = klasik dermatofit; el dermatiti dirençliyse tinea pedis tara.
  • Çocuk saç dökülmesi + skuam → KOH + kültür mutlaka; griseofulvin (Microsporum) veya terbinafin (Trichophyton) seç.
  • T. indotineae sıklığı artıyor — uzun süreli terbinafin yanıtsız → itrakonazol.
  • Onikomikoz tedavisi öncesi tanı kanıtı gerekli (KOH+kültür/PAS).
  • AIDS hastasında "molluscum benzeri" papül → kriptokok / talaromiçes, biyopsi.
  • Müskormikoz şüphesi (DKA + nazal nekroz) → cerrahi + amfoterisin B'yi kültür beklemeden başla.
  • Aspergilloz/kandidemi → echinocandin başla, sonra azole geçiş.

9. Görseller

Klasör: resimler/Bolum_77_Mantar_Hastaliklari/ — 30 figür, 84 fotoğraf.

Fig Konu
77.10 Tinea manuum
77.11 Tinea barbae
77.12 Tinea faciei
77.13 Tinea capitis
77.15 Favus
77.16 Tinea pedis
77.17 Tinea corporis
77.18 Tinea unguium
77.21 İnvaziv dermatofitoz
77.22 Kandida (oral, vajinit, balanit)
77.23 Granuloma gluteale infantum
77.24 Kromoblastomikoz
77.26 Sporotrikoid patern
(diğerleri: pitiriazis versikolor, dermatofitoz farklı bölgeler, dimorfik)

Kaynak

Bolognia JL, Schaffer JV, Cerroni L (eds.). Dermatology, 5th ed. Elsevier; 2024. Vol 2, Bölüm 77 — Fungal Diseases. s. 1345–1378.