Bolognia 5e·Dermatoloji Çalışma Paneli
Ch 80

İnsan Herpesvirüsleri (HSV/VZV)

Vol 2 · sayfa 1412 · §12
← Ch 79Ch 82 →
📖 Özet🃏 Flashcard❓ Quiz🖼 Atlas

Bölüm 80 — Human Herpesvirüsler (HSV, VZV, EBV, CMV, HHV-6/7/8)

Kaynak: Bolognia Dermatology, 5. Baskı (2024), Vol 2, Bölüm 80, sayfa 1413–1438. Stil: Klinik pratik odaklı özet — Türkçe, terimler İngilizce. Resimler: resimler/Bolum_80_HSV_VZV/

1. Klinik Özet (TL;DR)

  • HSV-1 / HSV-2: mukokütan vezikül; latent ganglion → reaktivasyon. Eczema herpeticum acil → IV asiklovir.
  • VZV: Su çiçeği (varisella, primer) + zona (zoster, reaktivasyon). Postherpetik nevralji (PHN) mortalite/morbidite kaynağı; Shingrix aşısı ≥50 yaş ileri öneri.
  • EBV: infeksiyöz mononükleoz, ampisilin döküntüsü, oral kıllı lökoplaki (HIV).
  • CMV: TORCH konjenital, immün yetmezlikli yetişkinde retinit/ülser.
  • HHV-6/7: roseola infantum (exanthem subitum) — yüksek ateş + ateş düştükten sonra döküntü.
  • HHV-8: Kaposi sarkomu (klasik, endemik, AIDS-ilişkili, iatrojenik).
  • Tedavi: valasiklovir/famsiklovir > asiklovir biyoyararlanım; rezistan (HIV) → foskarnet/cidofovir.

2. Herpes Simplex Virus (HSV)

2.1 Klinik

  • Primer: mukokütan ülser + ağrı + lenfadenopati + sistemik bulgular (ateş, halsizlik); inkübasyon 2-12 gün.
  • Rekürrent: prodromal yanma/karıncalanma → kümelenmiş 1-3 mm vezikül → erozyon-kabuk → 7-10 günde iyileşir.
  • HSV-1: orolabial primer; klasik gingivostomatit çocuk; ergende farenjit. Resim: Fig. 80.1, Fig. 80.2.
  • HSV-2: genital; HSV-1 da artık genital olabilir (oral seks).
  • Genital HSV: primer ağrılı geniş ülser, kadında üretrit, dizüri; rekürrent daha sınırlı. Resim: Fig. 80.3, Fig. 80.4.
  • Eczema herpeticum (Kaposi varisellaform er.) — atopik dermatitli hastada yayılım; aniden monomorfik punched-out vezikül. Resim: Fig. 80.5.
  • Herpetic whitlow — parmak; sağlık personeli mesleksel risk. Resim: Fig. 80.6.
  • HSV-induced erythema multiforme (klasik tetikleyici) — Bk. Bölüm 20.
  • Neonatal HSV — doğum kanalı/aktif lezyon; cilt-göz-ağız (SEM), CNS, dissemine; mortalite yüksek. Resim: Fig. 80.9.
  • İmmün yetmezlikte: kronik ülseratif, atipik, tedavi-direnci. Resim: Fig. 80.8.

2.2 Tanı

  • Klinik genelde yeterli.
  • PCR (lezyon swab) = altın standart; viral kültür (eski).
  • Tzanck smear (Wright/Giemsa) — multinükleer dev hücreler — bedside hızlı ama HSV/VZV ayırmaz. Resim: Fig. 80.10.
  • DFA (direct fluorescent antibody) — tip ayrımı.
  • Serolojik (IgG): primer/rekürrent ayrımı, glycoprotein G-spesifik tip ayrımı.

2.3 Tedavi (oral antiviral)

Klinik Doz
Orolabial primer Valasiklovir 1 g bid × 7-10 gün
Orolabial rekürrent Valasiklovir 2 g bid × 1 gün; famsiklovir 1500 mg tek doz
Genital primer Asiklovir 400 mg tid × 7-10 gün veya valasiklovir 1 g bid × 7-10 gün
Genital rekürrent Valasiklovir 500 mg bid × 3 gün veya 1 g qd × 5 gün
Genital supresyon (≥6 atak/yıl) Valasiklovir 500 mg/gün veya 1 g/gün
Eczema herpeticum IV asiklovir 5-10 mg/kg q8h veya yüksek doz oral; oftalmoloji oküler tutulum
Neonatal HSV IV asiklovir 60 mg/kg/gün 14 gün (SEM) / 21 gün (CNS, dissemine)
İmmün yetmezlikli ciddi/dissemine IV asiklovir; rezistans → foskarnet, cidofovir

3. Varicella Zoster Virus (VZV)

3.1 Varisella (su çiçeği)

  • Çocukluk (aşı öncesi); 10-21 gün inkübasyon; ateş + döküntü.
  • "Star map / pleomorfik" döküntü: papül → vezikül → kabuk birlikte aynı anda farklı evrelerde (HSV ve variola çiçek aksine).
  • Saçlı deri içinde lezyonlar tipik. Resim: Fig. 80.12.
  • Komplikasyonlar: bakteriyel süperinfeksiyon (GAS), pnömoni (yetişkin), serebellit, hepatit, Reye (asla aspirin verme!), konjenital varisella sendromu (gebelikte ilk 20 hafta).
  • Tedavi: hafif çocuk → destek; yetişkin/komplike/immün yetmezlik: oral valasiklovir/asiklovir veya IV.
  • Aşı: 12-15 ay + 4-6 yaş booster (VAR/MMRV); seronegatif yetişkin 2 doz; gebelikte canlı aşı kontrendike.

3.2 Zoster (zona, herpes zoster)

  • VZV reaktivasyonu duyusal ganglion'dan; dermatomal vezikül, prodromal ağrı.
  • Yaş ↑, immünyetmezlik (HIV, malignite, JAK inh, anti-TNF), stres ile risk ↑.
  • Resim: Fig. 80.14.
  • Tedavi (≤72 saat içinde başla): valasiklovir 1 g tid × 7 gün veya famsiklovir 500 mg tid × 7 gün veya asiklovir 800 mg 5×/gün × 7 gün.
  • Ağrı: asetaminofen + NSAİ; gabapentin/pregabalin/TCA postherpetik nevralji için; ileri vakada IV/topikal lidokain, kapsaisin %8 patch, intratekal steroid.

3.3 Spesifik formlar

  • Zoster ophthalmicus (V1) — Hutchinson belirtisi (burun ucu); oftalmoloji konsültasyonu acil. Resim: Fig. 80.15.
  • Ramsay Hunt — geniculate ganglion; fasiyal palsi + kulak/dış kulak yolu lezyonu + işitme kaybı; antiviral + steroid.
  • Diseminate zoster — immün yetmezlik; ≥20 dermatom dışı vezikül; IV asiklovir.
  • Zoster sine herpete — nevralji vezikül olmadan.
  • Granulomatous reaction zoster sahasında (post-zoster). Resim: Fig. 80.16.
  • Kronik verrukoz zoster (HIV) — uzun süreli verrukoz nodüller; foskarnet. Resim: Fig. 80.17.

3.4 Aşılama (zona)

  • Shingrix (recombinant zoster vaccine, RZV) — non-canlı; ≥50 yaş 2 doz (0, 2-6 ay); etkinlik %90+.
  • ≥19 yaş immün yetmezlikli kişide de FDA onaylı (2021).
  • Eski canlı zoster aşısı (Zostavax) artık kullanılmıyor.

4. EBV

  • İnfeksiyöz mononükleoz — ergen/genç erişkin; ateş, farenjit, lenfadenopati, splenomegali; morbilliform/macupülöz döküntü %5-10, ampisilin/amoksisilin verilirse %90+ (klasik). Resim: Fig. 80.21.
  • Oral kıllı lökoplaki — HIV/immünsupresif; lateral dil; benign.
  • Reactive non-sexually genital ulserus (Lipschütz) — adolesan kız; akut nekrotik vulvar ülser; EBV + diğer virüsler. Resim: Fig. 80.20.
  • Lemfoproliferatif: Burkitt, Hodgkin, NK/T-cell lenfoma, post-transplant.

5. CMV

  • TORCH konjenital — sensorinöral işitme kaybı, mikrosefali, koryoretinit, hepatosplenomegali, peteşi ("blueberry muffin"). Resim: Fig. 80.22.
  • İmmün yetmezlikte: CMV retinit, GIS ülser, pnömonit; cilt: papülonodül, ülser.
  • Tedavi: gansiklovir/valgansiklovir IV, foskarnet rezistans.

6. HHV-6 / HHV-7

  • Roseola (exanthem subitum) — 6 ay-2 yaş; 3-5 gün yüksek ateş sonrası ateş düşer + küçük pembe makulopapül gövde. Resim: Fig. 80.24.
  • DRESS tetikleyicisi (HHV-6 reaktivasyonu); pitiriazis rosea zemininde (HHV-7).

7. HHV-8 ve Kaposi Sarkomu (KS)

  • HHV-8 (KSHV) gerekli ama yeterli değil; immün suppresyon kofaktör.
  • 4 epidemiyolojik form:
  • Klasik: yaşlı Akdenizli erkek; alt ekstremite mor-violet plak/nodül. Resim: Fig. 80.25.
  • Endemik (Afrika): çocuk + lenfadenopati + visceral.
  • AIDS-ilişkili: yaygın, agresif; CD4 düşük; cilt + mukoza + visceral (akciğer, GIS).
  • İatrojenik: transplant, immünsupresif (kortikosteroid).
  • HHV-8 LANA immünohistokimya (+) spesifik. Resim: Fig. 80.26.
  • Tedavi:
  • AIDS-KS: HAART (cART) primer; ilave kemoterapi (lipozomal doksorubisin, paklitaksel) ileri.
  • Klasik: lokal (krio, intralezyonel vinblastin, lazer, RT); sistemik kemoterapi geniş hastalık.
  • İatrojenik: immünsupresyon doz azaltma; sirolimus (mTOR inh) — tümör küçültmek için.

8. Pratik Klinik Mesajlar

  • Atopik dermatitli hastada akut monomorfik vezikül → eczema herpeticum, IV asiklovir + oftalmoloji.
  • Genital HSV → tip ayrımı serolojik; partner bilgilendirme; cinsel yolla bulaşan hastalık tarama.
  • Zona ≥72 saat → antiviral hala düşün (özellikle yeni vezikül / oküler / yaygın / immünsupresif).
  • Shingrix ≥50 yaş ve immün yetmezlikte güçlü öneri.
  • Genital ülser çocuk/genç kız → seksüel istismar dışla; Lipschütz benign EBV ilişkili.
  • "Roseola = ateş düştükten sonra döküntü" — çocuk febril konvülsiyon olduktan sonra döküntü gören aile için tanı koymak yeterli.
  • KS şüphesi → biyopsi (HHV-8 LANA), HIV testi.

9. Görseller

Klasör: resimler/Bolum_80_HSV_VZV/ — 22 figür, 38 fotoğraf.

Fig Konu
80.1 Orolabial primer HSV
80.2 Rekürrent HSV-1
80.3-4 Primer/rekürrent genital HSV
80.5 Eczema herpeticum
80.6 Herpetic whitlow
80.8 İmmün yetmezlik HSV
80.9 Neonatal HSV
80.10 Tzanck smear
80.12 Varisella
80.14 Zona
80.15 Fasiyal zoster (V1)
80.16 Post-zoster granülomatöz dermatit
80.17 Kronik verrukoz zoster
80.18 Disemine VZV
80.19 Aşı sonrası zoster
80.20 Lipschütz ülser
80.21 Ampisilin döküntüsü (EBV)
80.22 TORCH CMV
80.24 Exanthem subitum (HHV-6)
80.25 Klasik Kaposi
80.26 KS LANA

Kaynak

Bolognia JL, Schaffer JV, Cerroni L (eds.). Dermatology, 5th ed. Elsevier; 2024. Vol 2, Bölüm 80 — Human Herpesviruses. s. 1413–1438.