Bölüm 84 — İnfestasyonlar (Skabies, Pediküloz, Tungiasis, Miyazis)
Kaynak: Bolognia Dermatology, 5. Baskı (2024), Vol 2, Bölüm 84, sayfa 1521–1534. Stil: Klinik pratik odaklı özet — Türkçe, terimler İngilizce. Resimler:
resimler/Bolum_84_Infestasyonlar/
1. Klinik Özet (TL;DR)
- En sık: skabies (Sarcoptes scabiei) ve pediküloz (head, body, pubic).
- Skabies → şiddetli kaşıntı (özellikle gece), aile üyelerinde de; interdijital, bilek, aksilla, areola, genital, popo.
- Tedavi: permetrin %5 krem ya da oral ivermektin 200 µg/kg × 2 doz (1 hafta arayla); crusted (Norveç) skabies = ek krem + ivermektin tekrarlı + epidemiyolojik kontrol.
- Pediküloz: permetrin %1, malation %0.5, dimetikon, oral ivermektin; çamaşır + ortam müdahalesi.
- Daha az sık: tungiasis, miyazis (özellikle tropik ve seyahat eden).
- Çocukluk veya kapalı popülasyonlarda salgın; aile + temaslıların eş zamanlı tedavisi şart.
2. Skabies (Sarcoptes scabiei var. hominis)
2.1 Klinik
- Kaşıntı dominant, gece şiddetlenir (akar Tip IV duyarlanma).
- Tipik yerler: parmak araları (interdijital), el bileği fleksor, aksilla, periumbilikal, kalça, areola (kadın), genital (erkek), infantta avuç içi-taban + saçlı deri.
- Lezyonlar: papül, vezikül, ekskoriasyon, burrows (gri-kahverengi 5-15 mm hatlar) — patognomonik.
- Bebek ve immün yetmezlikli: atipik dağılım, vezikül-bül; "sınıf-içi epidemi" sıkça.
- Crusted (Norveç) skabies — immün yetmezlik (HIV, transplant, lenfoma, ileri yaş, Down); kalın hiperkeratotik kabuklar, milyonlarca akar; bulaştırıcılığı çok yüksek. Resim: Fig. 84.4.
- Skabies incognito — yanlış kortikosteroid kullanımı sonrası bulanık tablo.
2.2 Tanı
- Burrow ink test — alkol/mürekkep kıvrımı izle.
- Kaşıma sıkıştırma + KOH (mikroskop): akar, yumurta, scybala (dışkı).
- Dermoskopi — "delta uçağı" / "hang glider" işareti (akar başı + burrow uzantısı).
- Resim: Fig. 84.5.
2.3 Tedavi
| İlaç | Doz | Notlar |
|---|---|---|
| Permetrin %5 krem | Boyundan ayağa, 8-14 saat, 1 hafta sonra tekrar | Standart 1. tercih; gebelik B; ≥2 ay onaylı |
| Oral ivermektin | 200 µg/kg PO × 2 doz, gün 1 ve gün 8 (veya 14) | Crusted ve epidemi için tercih; <15 kg veya gebelikte uzak dur |
| Benzil benzoat %25 | Yetişkin %25, çocuk %12.5 | Ucuz; irritan |
| Lindane %1 | İkinci tercih (nörotoksisite riski; çocuk/gebede kontrendike) | Az yerde |
| Krotamiton %10 | Hafif vakalar, çocuk | Düşük etki |
| Kükürt %5-10 | Bebek, gebe için güvenli | Kötü koku |
| Topikal ivermektin %1 | Yeni alternatif | Ek seçenek |
Crusted skabies: permetrin krem her gün × 1 hafta + ivermektin gün 1, 2, 8, 9, 15 (immün yetmezlikse + 22, 29).
2.4 Genel önlemler
- Aile + yakın temaslılar EŞZAMANLI tedavi.
- Yatak çamaşırı, kıyafet sıcak yıkama (≥60°C) + sıcak kurutma; uygulanamayanı 3 gün havalandırılmış poşette.
- Kaşıntı 2-4 hafta sürebilir tedavi sonrası (post-skabies kaşıntı); topikal steroid + antihistaminik.
- Yeniden tedavi kaşıntı persistanssa veya klinik bulgu varsa (re-enfestasyon, yetersiz aplikasyon).
3. Pediküloz
3.1 Pediculus humanus capitis (head lice)
- Çocukluk salgını; saçta canlı bit + yumurta (nit) saç köküne yapışık (≤1 cm = aktif enfestasyon).
- Kaşıntı + boyun arkası dermatit + lenfadenopati.
- Bulaş: doğrudan saç teması, başlık paylaşımı.
- Resim: Fig. 84.7, Fig. 84.9.
- Tedavi:
- Permetrin %1 krem rinse veya piretrin (10 dk, 1 hafta sonra tekrar).
- Pirimetrik direnç yaygın → alternatif: dimetikon %4 lotion, malation %0.5, spinosad %0.9, benzil alkol %5, abametapir %0.74, ivermektin topikal %0.5.
- Oral ivermektin 200-400 µg/kg × 2 doz dirençli olgularda.
- Wet combing (mekanik) destek.
- Yatak çamaşırı + saç tarakları temizleme.
3.2 Pediculus humanus corporis (body lice)
- Hijyen koşulları yetersizliği; kıyafet kıvrımlarında yumurta. Resim: Fig. 84.12.
- Vektör: tifus (Rickettsia prowazekii), trench fever (B. quintana), relapsing fever (Borrelia recurrentis).
- Tedavi: kişisel hijyen + giysi sıcak yıkama; permetrin/malation; oral ivermektin tek doz salgında.
3.3 Phthirus pubis (pubic / crab lice)
- Cinsel temas; pubis, koltukaltı, kirpik (özellikle çocukta cinsel istismar düşün).
- Maculae cerulae — mavi-gri makül, ısırık zemininde (HB metabolizması).
- Tedavi: permetrin %1 / piretrin / ivermektin; kirpik için petrolatum veya kirpik-spesifik formülasyon + mekanik çıkarım.
- Resim: Fig. 84.10, Fig. 84.11.
- Eşlik eden STI tarama.
4. Tungiasis (Tunga penetrans, "kum piresi")
- Tropik (Afrika, Latin Amerika, Karayip, Hindistan); ayak parmakları, periüngual.
- Dişi pire kazılıp şişer; siyah noktalı küçük beyaz nodül, kaşıntı, ağrı.
- Tedavi: steril iğne ile çıkarma; ivermektin/topikal; tetanoz aşılaması.
- Resim: Fig. 84.13.
5. Cutaneous Myiasis (sinek larvası)
- Furuncular myiasis (Dermatobia hominis, Latin Amerika; Cordylobia anthropophaga, Afrika): büyüyen ağrılı nodül, central pore (solunum), hareket hissi.
- Wound myiasis (Cochliomyia hominivorax, sürü sineği): açık yarada ileri.
- Migratory myiasis (Hypoderma, Gasterophilus): hareketli kıvrımlar.
- Tedavi: larvayı çıkar (yağ/aspirat oklüzyon, cerrahi); ivermektin destek; tetanoz.
- Resim: Fig. 84.14, Fig. 84.15.
6. Diğer (kısa)
- Bedbug (Cimex lectularius): ısırık simetrik linear "breakfast-lunch-dinner"; yatak/mobilya kaynaklı; hijyen + profesyonel pestisit.
- Cheyletiella (walking dandruff): evcil hayvan akarı; kaşıntılı papül; pet ve ortam tedavisi.
- Demodex: rosacea-benzeri papülopüstül (Bk. Bölüm 37).
- Trombiculiasis (chigger): çayırda ısırık; kaşıntılı papül; topikal steroid + permetrin.
7. Pratik Klinik Mesajlar
- Aile içi yaygın kaşıntı = skabies şüphesi yüksek; eş zamanlı tedavi zorunlu.
- Bebekte avuç-taban tutulumu klasik skabies işareti; topikal kortikosteroid yanıtsız.
- Crusted skabies = bulaşıcılığı yüksek epidemi tetikleyici; bakım evi gibi kapalı ortamlarda izolasyon + büyük ölçekli ivermektin programı.
- Pubik bit = STI taraması; çocukta kirpik tutulumu istismar şüphesi.
- Body lice = epidemi tifus, trench fever vektörü; ateş + döküntü olan göçmen/evsizde sor.
- Furuncular myiasis: "içinden hareket" semptomu klasik tanı ipucu.
8. Görseller
Klasör: resimler/Bolum_84_Infestasyonlar/ — 11 figür, 13 fotoğraf.
| Fig | Konu |
|---|---|
| 84.4 | Crusted skabies |
| 84.5 | Skabies KOH |
| 84.7 | Head lice |
| 84.9 | Head lice yumurta |
| 84.10-11 | Crab lice |
| 84.12 | Body lice (giysi) |
| 84.13 | Tungiasis |
| 84.14-15 | Cutaneous myiasis |
Kaynak
Bolognia JL, Schaffer JV, Cerroni L (eds.). Dermatology, 5th ed. Elsevier; 2024. Vol 2, Bölüm 84 — Infestations. s. 1521–1534.